Αντιστράτηγος ε.α. Δημόκριτος Ζερβάκης,
πρώην Αρχηγός Εθνικής Φρουράς Κυπριακής Δημοκρατίας
Επίτιμος Διοικητής 1ης ΣΤΡΑΤΙΑΣ/Επιχειρησιακού Στρατηγείου Ευρωπαϊκής Ένωσης
Μέλος Συμβουλευτικού Συμβουλίου Strategy International
“Σοβαρό είναι το πρόσωπο της Κρήτης. Πολυβασανισμένο. Μαδάρες γυμνές, τραχιές, αγέλαστες. Κοιτάζεις από το αεροπλάνο την Κρήτη ν’ απλώνεται στην θάλασσα, και νιώθεις πως αληθινά το νησί τούτο είναι γιοφύρι ανάμεσα στις τρεις Ηπείρους. Σημαδεμένο και από τις τρεις τούτες μεγάλες Μοίρες. …
Η Κρήτη έχει αληθινά κάτι το πανάρχαιο, το άγιο, το πικραμένο και περήφανο που έχουν οι χαροκαμένες μάνες που γέννησαν παλικάρια. Έχει τόσο πολύ πολεμήσει και υποφέρει η γης ετούτη, έχει τόσο πολύ συνηθίσει τον θάνατο, που τον ξεφοβήθηκε πια και μπορεί να γελάει και να παίζει μαζί του.’’
Αυτά είπε στην ομιλία του το Δεκέμβριο του 1945 ο μεγάλος Κρητικός εθνικός συγγραφέας Νίκος Καζαντζάκης, στο ραδιοφωνικό σταθμό των Αθηνών και συνέχισε:
‘’Οι Κρητικοί αλήθεια αγαπούν παράφορα τη ζωή και συνάμα ποτέ δε φοβούνται το θάνατο. Μέσα από τα χαλασμένα χωριά που πέρασα, πάνω από τα ανοιγμένα μνήματα που δρασκέλισα, πίσω από τις κουβέντες που άκουσα, ακατάπαυστα διαπίστωσα τούτη τη μεγάλη δισυπόσταση παλικαριά: παράφορη αγάπη για τη ζωή και άφοβο αντίκρισμα του θανάτου. Αδάμαστες ψυχές οι Κρητικοί, χιλιάδες τώρα χρόνια, παλεύουν στα κακοτράχυλα κρητικά βουνά την πείνα, τη γύμνια, τους βάρβαρους. Κι ούτε η μοίρα ούτε οι άνθρωποι μπόρεσαν ποτέ να τους κάμουν να σκύψουν το κεφάλι. Οι Κρητικοί όπως όλες οι γενναίες ψυχές, στην άκρα απελπισιά βρίσκουν την λύτρωση.’’
Σεβασμιώτατε Αρχιεπίσκοπε Κρήτης,
Σεβαισμιώτατε Μητροπολίτα Λαρίσης, Τεμπών, Κιλελέρ και Τυρνάβου,
Κύριε Περιφερειάρχα,
Κύριες Δήμαρχε,
Στρατηγέ, Αγαπητέ Γενικέ Επιθεωρητά Στρατού,
Κύριε Ταξίαρχε, εκπρόσωπε του Αρχηγού ΑΤΑ,
Κύριε Ταξίαρχε, Διοικητά της 6ης ΤΑΞΥΠ
Δρ. Αριστομένη Συγγελάκη, Συγγραμματέα του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Γερμανικών Επανορθώσεων προς την Ελλάδα
Αγαπητοί Πρόεδροι και εκπρόσωποι φορέων, συλλόγων και συνδέσμων,
Κυρίες και κύριοι,
Σύντεκνοι και συντέκνισσες,
Αγαπητοί φίλοι,
Τιμούμε εφέτος τα 85 χρόνια από την Μάχη της Κρήτης, μίας από τις πιο ένδοξες και συγκλονιστικές στιγμές της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Μια μάχη ηρώων που ξεπέρασε τα στενά όρια μιας στρατιωτικής αναμέτρησης και μετατράπηκε σε παγκόσμιο σύμβολο ελευθερίας, αντίστασης και ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Αποτελεί ιδιαίτερη τιμή και βαρύ το χρέος να μιλήσει ένας Κρητικός και στρατιώτης για αυτούς τους ήρωες. Σε αυτούς τους καθημερινούς ανθρώπους, που σαν να πλάσθηκαν για το σκοπό αυτό, βρήκαν ηρωική λύτρωση, πολεμώντας για την ελευθερία.
Η Μάχη της Κρήτης αποτελεί την τελευταία πράξη του πολεμικού δράματος των Ελλήνων και την 3η φάση του ηρωικού μας έπους 1940-1941. Είναι μια ηρωική, λεβέντικη και συγκλονιστική μάχη.
Έλληνες, Εγγλέζοι, Νεοζηλανδοί, Αυστραλοί, Σκοτσέζοι, Ουαλλοί αλλά και Έλληνες Κύπριοι από τη μια πλευρά που μάχονταν για τη διατήρηση των αρχών της Ελευθερίας, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και δημοκρατίας. Γερμανοί από την άλλη πλευρά που μάχονταν για την επιβολή της θέλησης του ισχυρού πάνω στο αδύνατο και για την υποδούλωση του τελευταίου οχυρού του ελεύθερου κόσμου στην Ευρώπη.
Το νησί είχε και έχει υψηλή γεωστρατηγική σημασία, ευρισκόμενο στο κέντρο της Ανατολικής Μεσογείου και αποτελώντας κρίσιμο σημείο ελέγχου των θαλάσσιων και αεροπορικών διαδρόμων στην Κεντρική και Ανατολική Μεσόγειο.
Οι Γερμανοί αποφάσισαν να πραγματοποιήσουν κάτι πρωτοφανές για την εποχή: μια μαζική αεραπόβαση. Για την «Επιχείρηση Ερμής», χιλιάδες αλεξιπτωτιστές θα έπεφταν από τον ουρανό με στόχο να καταλάβουν τα αεροδρόμια του νησιού, κυρίως στο Μάλεμε, στο Ρέθυμνο και στο Ηράκλειο.
Στο τέλος Απριλίου του 1941, η συνολική στρατιωτική δύναμη της Κρήτης, μετά από ενίσχυσή της και από δυνάμεις που μεταφέρθηκαν από την ηπειρωτική Ελλάδα, ανερχόταν περίπου σε 11.500 Έλληνες και 31.500 στρατιώτες της Κοινοπολιτείας. Μειονεκτούσε όμως, σοβαρά σε θέματα εξοπλισμού, ενώ δεν διέθετε αεροπορία.
Από την άλλη πλευρά, το σύνολο των γερμανικών ανερχόταν σε 22.750 άνδρες, 1.370 αεροπλάνα και 70 πλοία
Το πρωί της 20ής Μαΐου 1941, ο ουρανός της Κρήτης γέμισε με γερμανικά αεροπλάνα. Οι σειρήνες ήχησαν και μέσα σε λίγα λεπτά χιλιάδες αλεξιπτωτιστές άρχισαν να πέφτουν στη γη της Κρήτης.
Οι κάτοικοι του νησιού αντίκρισαν ένα πρωτοφανές θέαμα. Όμως αντί να κυριαρχήσει ο φόβος, γεννήθηκε η αντίσταση.
Η κρητική λαϊκή μούσα, μας προσφέρει μια παραστατική περιγραφή της Μάχης:
«Είκοσι Μάη ήτανε ανήμερα την Τρίτη,
π’ αρχίξανε οι Γερμανοί να πέφτουνε στην Κρήτη…
Στο Μάλεμε, στον Πλατανιά, στ’ Αλικιανού αρμενίζουν,
χιλιάδες αλεξίπτωτα τον ουρανό γεμίζουν…
Στον Ταυρωνίτη, Γαλατά, Αγυιά και Κυρτωμάδες,
όσοι παθιούσανε στη γη, εφιάχνανε ομάδες…
Τα πολυβόλα στένανε κι αρχίζανε τη μάχη,
σε κάθε ρέμα ρίχνουνε κάθε βουνό και ράχη…
Στον κάμπο το Χανιώτικο πέφτουνε λυσσασμένοι,
κι οι Κρητικοί που τσι θωρούν δε μένουν σαστισμένοι…
Κι αντίς για καλωσόρισμα τσι μπαλωτές τσ’ αρχίζουν,
σαν τα λιοντάρια μάχουνται, πώς να τσι ξεκληρίζουν…
Εκειά να δεις τσι Κρητικούς να πολεμούνε ούλοι,
άντρες γυναίκες και παιδιά η φαμελιά ντων ούλη…
Αναβρουχάται η θάλασσα, η Σούδα, τ’ Ακρωτήρι,
λες κι ο Θεός μας έκοψε σήμερα το χατήρι…
Βάνει η Μαδάρα μια φωνή βρουχάται ο Ψηλορείτης,
και δάκρυσ’ ο Κουλούκωνας για το χαμό τση Κρήτης…
Μα Θε μου είντα γίνεται κι ο ουρανός αδειάζει,
συνέχεια αλεξίπτωτα δε λέει να βραδιάζει…
Αναστενάζει ο Καρτερός βρουχούνται οι Μαδάρες,
Κουλούκουνας και Βρύσινας φωνάζουν ούλους τσ’ άντρες…
Ξύπνησε Γιαμπουδοκωστή κι Ηγούμενε Γαβρίλη,
κι ανασηκώσου Διγενή στην άνοιξη τ’ Απρίλη…»
Ο αγώνας στην μάχη της Κρήτης κράτησε 11 ημέρες. Οι γερμανικές δυνάμεις επικράτησαν, κυρίως λόγω των τακτικών λαθών των συμμάχων στο πεδίο της μάχης, παρά την γενναιότητα με την οποία πολέμησαν οι αμυνόμενοι δυνάμεις και την πεισματώδη αντίσταση του ηρωικού Κρητικού λαού, του οποίου το θάρρος, η τόλμη, η γενναιότητα και το πνεύμα αυτοθυσίας υπήρξαν ανυπέρβλητα και προκάλεσαν το θαυμασμό όλων των αντιμαχομένων. Ο αγώνας αυτός είχε βαθιές ρίζες. Η Κρήτη είχε παράδοση αιώνων αντίστασης απέναντι σε κάθε κατακτητή
Οι απώλειες και από τις δύο πλευρές υπήρξαν μεγάλες. Εκείνο που πρέπει να συγκρατηθεί είναι ότι συνολικά οι απώλειες του επίλεκτου σώματος των Γερμανών αλεξιπτωτιστών ξεπέρασαν τους 8.000 άνδρες. Το τίμημα της γερμανικής νίκης ήταν τόσο σοβαρό, που είχε ως αποτέλεσμα να μην αποτολμήσουν παρόμοια ενέργεια σε όλο το υπόλοιπο χρονικό διάστημα του πολέμου. Κατά τον αντιπτέραρχο Στούντεντ Διοικητή του XI Αεροπορικού Σώματος: ” Η Κρήτη υπήρξε ο τάφος των Γερμανών Αλεξιπτωτιστών “.
Βαρύ το τίμημα όμως και για το ίδιο το νησί καθώς τα αντίποινα από πλευράς των Γερμανών ήταν ιδιαίτερα σκληρά.
Συνεχίζει ο λαϊκός βάρδος:
«Έντεκα μέρες βάστηξε η μπόρα του πολέμου,
και ο δρυγιάς δεν άντεξε στη δύναμη τ’ ανέμου!…
Η Κρήτη πέφτει άψυχη χωρίς να ξαποστάσει,
Και στο βαρύ της πέσιμο ετράνταξε η πλάση!!
Αντρειωμένα πάλαιψε να στέσει την πλημμύρα,
Κι αντρειωμένο θάνατο τση φύλαξε η μοίρα!»
Η μάχη της Κρήτης υπήρξε καθοριστική κατά το Β’ ΠΠ γιατί :
– Καθυστέρησε έξι εβδομάδες την υλοποίηση του Σχεδίου Μπαρμπαρόσα, προς εισβολή και κατάληψη της Σοβιετικής Ένωσης και
– Ματαίωσε το Σχέδιο Ιζαμπέλα που προέβλεπε την κατάληψη του Γιβραλτάρ με αλεξιπτωτιστές και στη συνέχεια την αεραπόβαση, των Γερμανών στη Μάλτα και Κύπρο, καθώς ο Χίτλερ διέλυσε το Σώμα Αλεξιπτωτιστών μετά τη Μάχη της Κρήτης.
Αλλά η σημασία της Μάχης της Κρήτης δεν περιορίζεται στις στρατιωτικές συνέπειες.
Η Κρήτη αποτέλεσε μοναδική περίπτωση στην κατεχόμενη Ευρώπη, όπου ο άμαχος πληθυσμός συμμετείχε μαζικά στη Μάχη της Κρήτης και στη συνέχεια στην αντίσταση κατά των κατακτητών. Η ένταση της αντίστασης προκάλεσε σκληρότατα γερμανικά αντίποινα, τα οποία άφησαν βαθύ τραύμα στη συλλογική μνήμη του νησιού.
Η μάχη αυτή απέδειξε ότι ακόμη και όταν μια χώρα φαίνεται ηττημένη, η ψυχή ενός λαού μπορεί να συνεχίσει να αντιστέκεται. Η Κρήτη έγινε σύμβολο αντίστασης για όλους τους υπόδουλους λαούς της Ευρώπης.
Οι Κρητικοί πλήρωσαν ακριβό τίμημα για την αντίστασή τους. Οι γερμανικές δυνάμεις κατοχής εξαπέλυσαν σκληρά αντίποινα. Το Κοντομαρί, η Κάνδανος, τα Ανώγεια, στη Βιάννο, πάνω από 30 μαρτυρικοί τόποι έγιναν σύμβολα θυσίας και μαρτυρίου. Οι εκτελέσεις αμάχων και οι καταστροφές χωριών αποκάλυψαν το πραγματικό πρόσωπο του ναζισμού.
Και όμως, ούτε τότε λύγισε η Κρήτη.
Η αντίσταση συνεχίστηκε σε όλη τη διάρκεια της Κατοχής. Αντάρτικες οργανώσεις δημιουργήθηκαν στα βουνά, ενώ οι Κρητικοί συνεργάστηκαν με συμμαχικές μυστικές υπηρεσίες, βοηθώντας φυγάδες και οργανώνοντας σαμποτάζ κατά των κατακτητών με αποκορύφωμα την απαγωγή του Στρατιωτικού διοικητή Στρατηγού Κράϊπε τον Απρίλιο του 1944.
Στα απάτητα βουνά τους κυκλοφορούν ελεύθεροι. Είναι οι νέοι ελεύθεροι πολιορκημένοι. Οι πρώτοι αντάρτες στην Ευρώπη ήταν γεγονός.
Η Μάχη της Κρήτης απέδειξε ότι η συμμετοχή του Λαού στην άμυνα και ιδιαίτερα των νησιών είναι ένας τεράστιος παράγοντας και μία νέα κατάσταση από άποψη Στρατηγικής και Διεθνούς Δικαίου.
Από τις πολλές δηλώσεις που έχουν καταγραφεί για τον αγώνα των Κρητών θα αναφέρω αυτήν του Άλαν Κλάρκ, σύγχρονου Βρετανού Ιστορικού: «Πόσο διαφορετικός θα ήταν ο ρους της ιστορίας, αν ένα χρόνο πριν οι κάτοικοι της Δύσης είχαν δείξει το ίδιο θάρρος με τους Κρητικούς κατά την εισβολή των Γερμανών στα χωριά τους».
Σήμερα ευρισκόμενος εδώ έρχονται στη σκέψη μου τα λόγια του λαικού βάρδου, το ριζίτικο τραγούδι
«Χίτλερ, να μην το καυχηθείς πως πάτησες την Κρήτη,
ξαρμάτωτη την ηύρηκες κι έλειπαν τα παιδιά τση,
στα ξένα πολεμούσανε πάνω στην Αλβανία,
μα πάλι πολεμήσανε.»
Όμως τα παιδιά της Κρήτης δεν χάθηκαν στην Αλβανία αλλά εδώ στη Λάρισα, όπου κατά παράβαση των συνθηκών, καθώς δεν θεωρούντο αιχμάλωτοι πολέμου, χίλιοι εκατό περίπου Κρήτες της 5ης Μεραρχίας, φυλακίσθηκαν σε Στρατόπεδο Συγκέντρωσης. Η ζωή των πρώτων αυτών θυμάτων της ιταλικής εγκληματικότητος υπήρξε βασανισμένη και τυραννική. Οι υπερήφανοι και ηρωικοί αυτοί πολεμιστές ήσαν τώρα δέσμιοι εκείνων τους οποίους, πριν λίγους μήνες κατεδίωκαν και έπιαναν περιδεείς και κατησχυμένους στα βουνά της Αλβανίας. Έπρεπε αυτοί τώρα να πληρώσουν πρώτοι με φυλάκιση, ταπεινώσεις, βασανιστήρια και το θάνατο, τη διαπόμπευση του δικτάκτορα Μουσολίνι…».
Εδώ είναι η πατρίδα πλέον των παλληκαριών από την Κρήτη, των επωνύμων και ανώνυμων αυτών μαρτύρων, και σήμερα με τα αποκαλυπτήρια του Μνημείου θα αποδώσουμε το οφειλόμενο χρέος μας προς αυτούς.
Κυρίες και κύριοι,
Όταν μιλάμε για τη Μάχη της Κρήτης, δεν μιλάμε μόνο για ένα πολεμικό γεγονός. Μιλάμε για αξίες.
Μιλάμε για την ελευθερία.
για την αξιοπρέπεια.
για την αυταπάρνηση.
για την ενότητα ενός λαού μπροστά στον κίνδυνο.
Οι ήρωες της Κρήτης δεν πολέμησαν επειδή πίστευαν ότι θα νικήσουν εύκολα. Πολέμησαν επειδή θεωρούσαν καθήκον τους να αντισταθούν
Σήμερα, σε μια εποχή διαφορετική, αλλά γεμάτη νέες προκλήσεις, το μήνυμα της Μάχης της Κρήτης παραμένει επίκαιρο. Μας υπενθυμίζει ότι η ελευθερία δεν είναι δεδομένη. Χρειάζεται διαρκή εγρήγορση, ενότητα και πίστη στις αξίες μας.
Και Σήμερα είμαι υποχρεωμένος να επαναλάβω ότι η ενίσχυση της αναθεωρητικής πολιτικής της Αγκύρας που στηρίζεται στις νέο-οθωμανικές βλέψεις του Εθνικού Όρκου του 1921, μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι στο προσεχές μέλλον ο ελληνισμός θα κληθεί να κάνει επιλογές, προσμετρώντας τα κέρδη και τις ζημιές της κάθε επιλογής. Είναι επιτακτικό να συνεχίσουμε τις αναγκαίες ενέργειες για να αντιμετωπίσουμε με ρεαλισμό την τουρκική προκλητικότητα χωρίς πνεύμα ηττοπάθειας, με ορθή και έγκαιρη διάγνωση του διεθνούς περιβάλλοντος και θεσπίζοντας εθνικούς στόχους, αποδεκτών από το πολιτικό – στρατιωτικό κατεστημένο και την κοινωνία.
Σήμερα, είναι χρέος μας να διατηρήσουμε ζωντανή τη μνήμη εκείνων που θυσιάστηκαν και να μεταδώσουμε στις νεότερες γενιές τις αξίες για τις οποίες αγωνίστηκαν, επιβεβαιώνοντας ότι διατηρούμε ακόμα την πολεμική αρετή των Ελλήνων μακριά από κάθε «κοντόθωρη ευδαιμονιστή επιδίωξη».
Γιατί ένας λαός που ξεχνά την ιστορία του κινδυνεύει να χάσει και το μέλλον του.
Ας υποκλιθούμε λοιπόν με σεβασμό στους ήρωες της Κρήτης.
Στους στρατιώτες που πολέμησαν μέχρι τέλους.
Στους αμάχους που όρθωσαν το ανάστημά τους απέναντι στη βαρβαρότητα.
Στις γυναίκες που κράτησαν ζωντανή την ελπίδα.
Στους νέους που θυσίασαν τη ζωή τους για την πατρίδα και την ελευθερία.
Η Μάχη της Κρήτης δεν ανήκει μόνο στην Κρήτη.
Ανήκει σε ολόκληρο τον Ελληνισμό.
Ανήκει στην παγκόσμια ιστορία της ελευθερίας.
Τιμή και δόξα στους ήρωες της Κρήτης.
Ζήτω η Κρήτη.
Ζήτω η Ελλάδα.
Αθάνατοι.